เรียกว่าเป็นธรรมเนียมที่คนรักงานศิลปะทั่วโลกต่างตั้งใจรอคอย กับนิทรรศการศิลปะนานาชาติ Venice Biennale Arte หมุดหมายสำคัญของวงการในทุก ๆ 2 ปี และสำหรับปี 2026 นี้ จัดขึ้นเป็นครั้งที่ 61 ภายใต้ชื่อธีมงานว่า “In Minor Keys ” เพื่อแสดงออกถึงเสียงที่ไม่เคยถูกให้ความสำคัญ ด้วยการเล่าเรื่องผ่านสื่อทางศิลปะในรูปแบบต่างๆ อันเต็มไปด้วยอารมณ์ ความขัดแย้งจากโครงสร้างทางสังคมและการเมือง และข้อคิดทางด้านทรัพยากรน้ำ
โดยทุกปีของ Venice Biennale Arte มักแบ่งพื้นที่จัดแสดงงานศิลปะออกเป็น 2 พื้นที่หลัก คือ Giardini della Biennale และ Arsenale di Venezia แล้วเพิ่มเติมงานน่าสนใจอีกมากมายตามสถานที่ต่าง ๆ ในเมืองเวนิส อาทิ งาน The Spirits of Maritime Crossing ของศิลปินไทยและอาเซียนที่ Palazzo Rocco Contarini Corfu และงาน Still Joy ของยูเครนที่ Palazzo ContariniPolignac
สำหรับนิทรรศการ “The Spirits of Maritime Crossing: วิญญาณข้ามมหาสมุทร 2026” นับเป็นความภาคภูมิใจของศิลปินไทยและอาเซียน ด้วยการเป็นนิทรรศการศิลปะที่สนับสุนโดย มูลนิธิ บางกอก อาร์ต เบียนนาเล่ ร่วมกับ บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) เพื่อร่วมมือกันจากทั้งภาครัฐและเอกชน ในการผลักดันศิลปินไทยและอาเซียนสู่เวทีเทศกาลศิลปะระดับโลก
โดยมีแม่งานอย่าง มารีน่า อบราโมวิช (Marina Abramovic) ตัวแม่งานศิลปะแบบแสดงสดจากเซอร์เบีย ที่ทำงานร่วมกันมาตั้งแต่ The Spirits of Maritime Crossing ในครั้งแรก และอแมนดา คูแกน (Amanda Coogan) ศิลปินจากไอร์แลนด์ที่มารับช่วงภาพยนตร์สั้นในภาคสองของงานนี้ด้วย จัดแสดง 9 พฤษภาคม – 2 สิงหาคม 2569 ณ Palazzo Rocca Contarini Corfu
โดยในงานพิธีเปิดนิทรรศกาล “The Spirits of Maritime Crossing: วิญญาณข้ามมหาสมุทร 2026” รอบพิเศษ ได้รับเกียรติจาก คุณฐาปน ศิริวัฒนภักดี ประธานกรรมการและผู้ก่อตั้งมูลนิธิบางกอก อาร์ต เบียนนาเล่ และ ศ.ดร. อภินันท์ โปษยานนท์ ประธานอำนวยการมูลนิธิบางกอก อาร์ต เบียนนาเล่ พร้อมการแสดงสดจากศิลปิน อแมนดา คูแกน, พิเชษฐ กลั่นชื่น, และพิมดาว พานิชสมัย ให้แก่แขกผู้มีเกียรติได้รับชมท่ามกลางปราสาท Palazzo Rocco Contarini Corfu อันสวยงาม
จากธีมงาน “In Minor Keys ” เรื่องราวของการพลัดถิ่น และการผสมผสานทางวัฒนธรรม ได้รับการตีความโดยการเชื่อมโยงของสายน้ำ ด้วยผลงานศิลปะร่วมสมัยทั้ง 30 ชิ้น โดยมีรายชื่อศิลปินที่ร่วมแสดงงาน ดังนี้ มารีน่า อบราโมวิช (เซอร์เบีย) เรืองศักดิ์ อนุวัฒน์วิมล (ไทย) อาราห์มายานี (อินโดนีเซีย) มาร์ธา เอเทียนซา (ฟิลิปปินส์) นฎียะฮ์ บามาดาจ (มาเลเซีย/อินโดนีเซีย) อแมนดา คูแกน (ไอร์แลนด์) เล เฮียน มินห์ (เวียดนาม) ยาสมิน ไจดิน (บรูไน) อง เคียน เผิง (สิงคโปร์) พิเชษฐ กลั่นชื่น (ไทย) ต่อลาภ ลาภเจริญสุข (ไทย) พิมดาว พานิชสมัย (ไทย) ศรชัย พงษ์ษา (ไทย) เชียว ซ่ง (ลาว) วศินบุรี สุพานิชวรภาชน์ (ไทย) โซ ยู นเว (เมียนมา) สวานนี่ (เมียนมา) อเล็กซานเดอร์ ทิโมทิช (เซอร์เบีย) สัมโบเลียพ โทล (กัมพูชา) ภาราดา วิรัสวีร์ (ไทย)
ด้านหน้าของนิทรรรศการบริเวณ Palazzo Rocco Contarini Corfu สะดุดตาและต้อนรับทุกคนด้วยผลงานของศิลปินไทย คุณวศินบุรี สุพานิชวรภาชน์ ซึ่งค้นพบว่าเครื่องปั้นดินเผาจากจีนที่อยู่พิพิธภัณฑ์ใน San Macro ซึ่งเรียกว่า ไหมาร์โคโปโล เป็นภาชนะลักษณะเดียวกันยุคเดียวกัน กับภาชนะของเก่าที่พบในแม่น้ำแม่กลองของไทย ผลงานที่สร้างขึ้นมานี้จึงเป็นการสรรเสริญในแก่นักเดินทางที่ทั้งเดินทางสำเร็จ และไม่สำเร็จซึ่งจมลงสู่ห้วงน้ำในที่ต่างๆ ทั่วโลก
ผลงานของคุณภาราดา วิรัสวีร์ เป็นประติมากรรมปลาที่ว่าด้วยเรื่อง การรุกรานของเอเลี่ยนสปีชีส์ โดยมีประสบการณ์จากวัยเด็กซึ่งคุณแม่เป็นแม่ค้าในตลาด ภายในอาคารมีงานสื่อผสมที่ผ่านการเดินทางเก็บดินจากแม่น้ำโขงมาสร้างเป็นชิ้นงานแขวนลอยตัวขนาดใหญ่โดยคุณเรืองศักดิ์ อนุวัตรวิมล งานที่ว่าเรื่องการตั้งคำถามของประเพณีมอญของครอบครัวกับความเป็นตัวตนโดยคุณศรชัย พงษ์ษา งานยานอวกาศแห่งจิตวิญญาณจากความทรงจำจากเรื่องที่ผูกพันกับอาม่า ที่ชวนเราจินตนาการถึงการเดินทางและวัฏจักรของเวลา โดยคุณต่อลาภ ลาภเจริญสุข
นอกจากนิทรรศการ The Spirits of Maritime Crossing ที่ Palazzo Rocco Contarini Corfu แล้วที่ Giardini della Biennale ยังเป็นพื้นที่จัดแสดงงานภายในพาวิเลียนแต่ละประเทศ มีพาวิเลียนโดดเด่น ได้แก่ Spain เล่าเรื่องด้วยโปสการ์ดได้อย่างมีพลังและเรียบง่าย พาวิเลียน Germany มาพร้อมการเล่าเรื่องแบบพิพิธภัณฑ์แสดงชิ้นงานบนผนังและโถงที่เปิดโล่ง ภายนอกกรุโมเสกใหม่ทั้งหมด พาวิเลียน Belgium นำเศษเสี้ยวของคำต่าง ๆ มากรุเป็นฟาซาดอาคารและภายใน เพื่อค้นหาการรับรู้ใหม่ ๆ พาวิเลียน Great Britain ชวนให้เราตอบคำถามเรื่องการตั้งรกรากและการใช้ทรัพยากรน้ำอย่างมีชั้นเชิง ส่วนพาวิเลียนของกลุ่มประเทศ Nordic ได้เล่าเรื่องผ่านประติมากรรมเหนือจริงขนาดใหญ่ที่ชี้ให้เห็นถึงความสัมพันธ์ที่ร่วมกับธรรมชาติ
แต่ที่น่ากล่าวขานที่สุดคือพาวิเลียนของ Austria โดย Florentina Holzinger ตั้งแต่ระฆังใบยักษ์แขวนอยู่ด้านหน้า และใช้ร่างกายที่เปลือยเปล่าของผู้หญิงโบกไปมาเป็นตุ้มระฆัง สร้างความตะลึงและสะเทือนอารมณ์เป็นอย่างมาก เป็นเสมือนตัวแทนการเตือนภัยถึงวันที่น้ำท่วมโลกด้วยชีวิต และตบท้ายแรง ๆ ด้วยตู้น้ำบรรจุร่างนักแสดงใส่ท่อช่วยหายใจซึ่งจมอยู่ในน้ำจากห้องส้วมที่ใช้งานได้จริง นิทรรศการ Seaworld Veniceนี้ มีภาพที่ค่อนข้างรุนแรงจนไม่สามารถลงในสื่อโซเซียลได้อย่างชัดเจน แต่มันคือข้อความที่ทรงพลังมากที่สุดในงาน Venice Biennale Arte ครั้งนี้
ขณะที่งานในพาวิเลียนกลาง บอกเล่าเรื่องราวตามธีม In Minor Keys ได้อย่างชัดเจน หลายชิ้นงานมีความเป็นแอฟริกันจากต้นกำเนิดความคิดจากทั้งในอดีตและปัจจุบัน ส่วนงานที่ Arsenale di Venezia นั้น แนะนำให้ไปดูที่พื้นที่จัดแสดงของอิตาลีและอินเดีย ส่วนงานในโถงกลางยังมีผลงานให้ชมอย่างมากมาย และนิทรรศการ Still Joy – From Ukraine to the World จากยูเครน ที่ว่าด้วยเรื่องการมองหาความสุขและการสูญเสียจากสงครามที่ยังคงดำเนินอยู่ที่ Palazzo Contarini Polignac
นอกจากพื้นที่ทั้งสองส่วนดังกล่าวแล้ว ยังมีพื้นที่จัดแสดงงานอยู่แถวท่าเรือ Accademia ได้แก่ “The Spirits of Maritime Crossing: วิญญาณข้ามมหาสมุทร 2026” นิทรรศการศิลปะซึ่งสนับสุนโดย มูลนิธิ บางกอก อาร์ต เบียนนาเล่ ร่วมกับ บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) ผสานความร่วมมือจากทั้งภาครัฐและเอกชนผลักดันศิลปินไทย อาเซียน และศิลปินต่างชาติให้มาทำงานเล่าเรื่องที่เชื่อมของสายน้ำจากตะวันออกและตะวันตก ณ Palazzo Rocca Contarini Corfu
และนิทรรศการ Still Joy – From Ukraine to the World จากยูเครน ที่ว่าด้วยเรื่องการมองหาความสุขและการสูญเสียจากสงครามที่ยังคงดำเนินอยู่ที่ Palazzo Contarini Polignac
ดูรายละเอียดนิทรรศการน่าสนใจต่าง ๆ ภายในงานได้ที่เว็บไซต์ Venice Biennale Arte 2026
และดูรายละเอียดงานนิทรรศการศิลปะนิทรรศการ The Spirits of Maritime Crossing : วิญญาณข้ามมหาสมุทร 2026
เรื่อง : สมัชชา วิราพร
ภาพ : สิทธิศักดิ์ น้ำคำ
นิทรรศการศิลปะ THE SPIRITS OF MARITIME CROSSING : วิญญาณข้ามมหาสมุทร 15 ศิลปินไทย และอาเซียน เผยศักยภาพบนเวทีโลก ในมหกรรมศิลปะนานาชาติ เวนิส เบียนนาเล่
