ภายใต้สถาปัตยกรรมไม้ไผ่ ที่นี่คือ ตลาดชุมชนน่าเอ๊ ที่ออกแบบจากรากวัฒนธรรมชาติพันธุ์ชาวไทยกะเหรี่ยงโผล่ว ในอำเภอบ้านคา จังหวัดราชบุรี สู่สถาปัตยกรรมจากวัสดุธรรมชาติที่หาได้ในพื้นที่อย่าง ไม้ไผ่ ด้วยการออกแบบให้มีฟังก์ชันเรียบง่าย เปิดโล่ง สะท้อนภูมิปัญญาชาวบ้าน เชิดชูวิถีชุมชน และเชื่อมโยงกับธรรมชาติอย่างกลมกลืน
DESIGNER DIRECTORY
ออกแบบ: Chat Architects
โดยทีมผู้ออกแบบเชื่อว่า ตลาดชุมชนน่าเอ๊ ที่มีสถาปัตยกรรมโดดเด่นนี้จะทำหน้าที่ส่งเสริมวัฒนธรรมท้องถิ่น และผสานเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติได้ ซึ่งพวกเขาตั้งใจให้ที่นี่เป็นตลาดต้นแบบที่ไม่เพียงแต่มีฟังก์ชันเป็นพื้นที่จับจ่ายใช้สอยเพื่อสนับสนุนการท่องเที่ยว หากแต่ยังสอดแทรกแนวคิดอันกิดจากการศึกษาและรวบรวมข้อมูลทางวิถีชีวิตและวัฒนธรรมที่ได้ทำให้ตลาดแห่งนี้ลึกซึ้ง ทั้งรายละเอียดของวัสดุ รูปทรง และหน้าที่ที่เชิดชูวัฒนธรรมท้องถิ่นให้ยังคงมีชีวิตอยู่ต่อไป
ตลาดของชุมชนแห่งนี้ มีที่มาจากการโครงการวิจัยตลาดวิถีวัฒนธรรมกะเหรี่ยงน่าเอ๊เพื่อค้นหาและรื้อฟื้นวัฒนธรรมชาวไทยกะเหรี่ยงโผล่วแถบจังหวัดราชบุรีและเพชรบุรี และช่วยพัฒนาผลิตภัณฑ์และบริการบนพื้นฐานความจากวัฒนธรรมดั้งเดิมของชาวไทยกะเหรี่ยงโผล่ว ที่มีความเข้าใจในการอยู่กับธรรมชาติอย่างพอเพียง และสร้างรายได้ใหม่ให้กับชุมชน โดยทีมวิจัยจาก SoA+D Social Cultural Innovation Lab คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ที่ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย กระทรวงวัฒนธรรม โดยมี CHAT architects เป็นสถาปนิกผู้ร่วมออกแบบโครงการ
งานวิจัยดังกล่าวได้เน้นการศึกษาวัฒนธรรมและภูมิปัญญาของชาวไทยกะเหรี่ยงโผล่ว ศึกษาตั้งแต่ขั้นตอนการทำไร่หมุนเวียนไปจนถึงระบบขึงเชือกหุ่นไล่กาที่สะท้อนนวัตกรรมแบบ bottom-up ของชุมชน ซึ่งเป็นวิถีชีวิตดั้งเดิมและหาได้ยากยิ่งแล้วในปัจจุบันนี้
ขณะเดียวกันทีมนักออกแบบ CHAT architects ยังสังเกตพฤติกรรมและสภาพแวดล้อมรอบตัวของกลุ่มชุมชนในการศึกษาก่อนงานออกแบบร่วมด้วย ไม่ว่าจะเป็นพฤติกรรมของผู้สูงอายุที่ชอบนั่งรับลมธรรมชาติ เฟอร์นิเจอร์ไม้ไผ่ผูกติดกับต้นไม้เรียบง่าย และวิถีชีวิตที่ถ่อมตนต่อธรรมชาติอันสะท้อนผ่านข้าวของเครื่องใช้ต่าง ๆ
รวมไปถึงรูปแบบของสิ่งปลูกสร้างอย่าง เถียงนา และโดยเฉพาะ “ตุงกะเหรี่ยง” หรือ “คังด้ง” เครื่องประดับรูปทรงสี่เหลี่ยมเพชร หกเหลี่ยมที่นิยมแขวนประดับและเป็นอุปกรณ์สัมผัสลมตามอาคารบ้านเรือน ซึ่งได้ถูกนำมาใช้มาใช้เป็นแรงบันดาลใจหลักของการออกแบบตลาดแห่งนี้ นำมาซึ่งระบบโครงสร้างและรูปฟอร์มสามเหลี่ยมของสถาปัตยกรรมไม้ไผ่โดยรวม เพื่อให้อาคารใหม่แห่งนี้สอดคล้องกับวิถีชีวิตของชาวบ้านในพื้นที่ให้มากที่สุดอย่างไม่แปลกแยก ในขณะเดียวกันก็มีรูปลักษณ์ที่สร้างภาพจำสำหรับนักท่องเที่ยวและผู้มาเยือน
อาคารแห่งใหม่นี้ถูกสร้างขึ้นบนที่ดินที่ดูแลโดยศูนย์พัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูงจังหวัดราชบุรีซึ่งเคยเป็นตลาดแต่เดิม โดยถูกกำหนดให้เป็นอาคารโครงสร้างไม้ไผ่ เนื่องจากเหตุผลเรื่องความเหมาะสมกับงบประมาณ และเป็นวัสดุที่ชาวบ้านคุ้นเคยเป็นอย่างดี งานโครงสร้างอาคารเกิดจากโครงสร้างแบบมัดไขว้กันเป็นรูปทรงสามเหลี่ยมซ้อนกัน 2 ชั้น ซึ่งทั้งโปร่งเบาและแข็งแรง ช่วยรับน้ำหนักได้ดีกว่าระบบเสา-คานปกติในวัสดุเดียวกัน
ในภาพรวมอาคารจึงมีหน้าตาออกมาคล้ายตุงกะเหรี่ยงรูปทรงสี่เหลี่ยมเพชร สูงโดดเด่นสังเกตเห็นจากถนนได้ง่าย นอกจากนั้นภายในก็ถูกออกแบบให้เปิดโล่ง ไม่มีผนังทั้งสองด้าน เพื่อให้ลมธรรมชาติพัดผ่านเข้าออกได้ อีกทั้งยังทำหน้าที่เสมือนเป็นเฟรมภาพทิวทัศน์รอบ ๆ ตัว ก่อนที่ท้ายที่สุดจะมุงอาคารด้วยวัสดุมุงหลังแบบใสและแบบทึบร่วมกัน กลมกลืนเรียบง่ายเป็นหนึ่งเดียวกับอาคารโดยรวม
ฟังก์ชันของอาคารทั้ง 2 ชั้น แบ่งเป็นชั้น 1 เป็นพื้นที่ขายอาหารและจัดกิจกรรมชุมชน และชั้น 2 เป็นพื้นที่รับประทานอาหารในลักษณะขั้นบันได ให้คนที่แวะมาเยือนได้นั่งรับประทานอาหารอย่างง่าย ๆ ในสเปซที่เปิดรับลมและวิวธรรมชาติโดยรอบ ส่วนพื้นที่ด้านหน้าของตลาดจัดเป็นแปลงปลูกพืชไร่หมุนเวียน เพื่อสาธิตให้แก่นักท่องเที่ยวได้เข้าชมและเข้าใจวิถีชีวิตของชาวโผล่วมากขึ้น ด้านหลังของตลาดเป็นป่าชุมชนมีต้นไม้สูงให้ร่มเงา ช่วยให้ตลาดมีความเชื่อมโยงกับธรรมชาติที่ชาวไทยกะเหรี่ยงโผล่วคุ้นเคย
อาคารตลาดชุมชนน่าเอ๊นี้ จึงไม่ใช่เพียงสถาปัตยกรรมที่ทำหน้าเป็นตลาดสร้างรายได้ให้แก่ชุมชน แต่ยังเป็นอาคารที่ออกแบบจากวิถีชีวิตและความเข้าใจธรรมชาติของกลุ่มชนชาติพันธุ์อย่างลึกซึ้ง ซึ่งถ่ายทอดออกมาอย่างเรียบง่ายทว่าก็โดดเด่น และเป็นหนึ่งเดียวกับชุมชนที่หวังว่าจะสามารถคงอยู่ร่วมกับชุมชนในวิถีชีวิตสมัยใหม่ได้อย่างยั่งยืน
ที่ตั้ง
หมู่ 1 บ้านโป่งกระทิงบน อำเภอบ้านคา จังหวัดราชบุรี
เปิดวันเสาร์ – อาทิตย์
เวลา 08.00 – 16.00 น.
โทร. 08-3412-6464
ออกแบบ: CHAT architects
นักออกแบบของโครงการ: Napat Yanotai
ก่อสร้าง: Chusilp Cheechuang and the Na-Eh Community Builders
ร่วมกับ: โครงการวิจัยตลาดวิถีวัฒนธรรมกะเหรี่ยงน่าเอ๊: การขับเคลื่อนเศรษฐกิจชุมชนบนฐานทุนวัฒนธรรมและการบริหารจัดการตลาดวัฒนธรรม เพื่อสร้างสมดุลของเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมของพื้นที่ชาติพันธุ์ โดย SoA+D Social Cultural Innovation Lab คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ทุนวิจัยจากหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่กระทรวงอว.
สนับสนุนโครงการ: สำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย กระทรวงวัฒนธรรม
เรื่อง: Kangsadan K.
ภาพ: W Workspace
ANGSILA OYSTER SCAFFOLDING PAVILION 2 กระชังหอยอ่างศิลา เชื่อมธรรมชาติเข้ากับสถาปัตยกรรมอย่างยั่งยืน
